bởi Lannah Nguyen | Th3 2, 2026 | Chia sẻ
Viết bởi Chris Corrigan
Dịch bởi Lannah Nguyễn
Một trong những câu hỏi tôi thường được hỏi nhất là: “Làm sao để nghĩ ra một câu hỏi thật sâu sắc?” Câu trả lời của tôi là: “Còn tùy.”
Có nhiều tài liệu hướng dẫn cách đặt câu hỏi hay (như ORID, Strategic Questioning hay The Art of Powerful Questions), nhưng trong thực tế, cách tôi làm khá là theo trực giác. Dưới đây là một vài nguyên tắc tôi thường dùng khi tạo ra câu hỏi tốt.
Biết mình đang ở đâu trong tiến trình.
Một cuộc đối thoại tốt bắt đầu từ một câu hỏi tốt, và câu hỏi tốt thì phụ thuộc vào bối cảnh công việc. Khi làm việc trong những tình huống phức tạp, ta có thể xây dựng câu hỏi dựa trên ba giai đoạn của hành động thích ứng: “What?”, “So What?”, “Now What?”– “Cái gì?” – “Vậy thì sao?” và “Thế bây giờ làm gì?”
Những câu hỏi thuộc nhóm “Cái gì?” giúp ta nhìn rõ điều gì đang xảy ra. Chúng giúp ta định vị bối cảnh công việc. Câu hỏi như “Chuyện gì đang diễn ra ở đây?” có thể khơi gợi rất nhiều câu chuyện và góc nhìn khác nhau về một tình huống. Những câu chuyện và góc nhìn này – đặc biệt khi đến từ nhiều người với trải nghiệm đa dạng – sẽ cho ta một nguồn dữ liệu phong phú để tiếp tục đặt câu hỏi sâu hơn.
Những câu hỏi “Thì sao?” tập trung vào việc cùng nhau hiểu ý nghĩa của những gì đã thấy. Chúng yêu cầu ta nhìn vào dữ liệu và cùng nhau tìm ra nó nói lên điều gì. Khi đã có một mức hiểu nhất định về bối cảnh – dù hiểu biết đó chắc hẳn vẫn chưa đầy đủ – ta mới có thể hỏi: ta muốn đi đâu, muốn làm gì, hay điều gì cần thay đổi. Nhiều khi ta hay vội vàng bắt đầu bằng loại câu hỏi này, nhưng nếu chưa có ít nhất một số dữ liệu, các cuộc trò chuyện rất dễ biến thành danh sách mong muốn viển vông hoặc tranh cãi ý kiến thiếu căn cứ.
Những câu hỏi “Bây giờ làm gì?” là dạng câu hỏi mang tính chiến lược. Chúng đòi hỏi ta phải đưa ra quyết định và hành động, dựa trên những gì ta đã hiểu về bối cảnh hiện tại. Đôi khi ta phải chọn một hướng đi cụ thể. Đôi khi ta cần thử nhiều hướng khác nhau để xem con đường nào có triển vọng. Dù thế nào, câu hỏi “giờ chúng ta làm gì?” chỉ nên được đặt ra sau khi ta đã hiểu tình hình.
Hãy đặt câu hỏi mà không ai có thể tự mình trả lời được.
Nghe thì có vẻ hiển nhiên, nhưng một cuộc trò chuyện tốt không phải là một cuộc tra hỏi, nơi một người đã có sẵn câu trả lời và chỉ tìm cách moi câu trả lời đó từ người khác. Tôi vẫn thường ngạc nhiên khi thấy nhiều người có quyền lực “đánh bóng” các dự án tham vấn bằng cách tỏ ra tò mò hay cởi mở, trong khi thực chất họ đã quyết định xong từ trước. Ở Canada, cách làm này thậm chí là vi phạm pháp luật trong các cuộc tham vấn với cộng đồng First Nations liên quan đến quyền của người bản địa. Nhiều công ty tài nguyên và cơ quan chính phủ đã bị tòa án xử lý vì chiêu trò này.
Ít nhất thì với tôi, đó là hành vi thiếu đạo đức, và nó dẫn đến mất niềm tin, tức giận và thờ ơ. Với vai trò là một người điều phối chuyên nghiệp, đôi khi tôi được mời dẫn dắt những quy trình như vậy. Phản hồi của tôi luôn là làm việc cùng khách hàng để họ rõ ràng và trung thực về điều gì thực sự đang được đem ra thảo luận. Đáng ngạc nhiên là trong khá nhiều trường hợp, khách hàng từ chối thay đổi lập trường. Thậm chí có vài lần, người ta còn yêu cầu tôi dẫn dắt một quá trình tham vấn mà kết luận đã được định sẵn từ đầu. Đó là những khách hàng mà tôi rất vui lòng… từ chối hợp tác. Điều làm tôi buồn là ngoài kia thường vẫn có người khác sẵn sàng nhận làm dạng công việc như vậy.
Chỉ cần thành thật về những gì bạn chưa biết, rồi đi tìm và trò chuyện với những người thông minh hơn hoặc có nhiều kinh nghiệm hơn bạn. Tôi đảm bảo rằng, khi bạn tiếp cận người khác bằng những câu hỏi như vậy, sự tôn trọng và trân trọng mà bạn dành cho họ sẽ tạo nên những cuộc trò chuyện rất tuyệt vời.
Giữ câu hỏi đơn giản và để cả nhóm tạo nên chiều sâu.
Người ta thường có một sự lãng mạn nào đó với những câu hỏi đẹp và đầy sức mạnh. Hãy nghĩ đến câu hỏi nổi tiếng của Mary Oliver: “Bạn dự định sẽ làm gì với cuộc đời hoang dã và quý giá duy nhất của mình?” Đó là một câu hỏi rất đẹp, về mặt thẩm mỹ thì tuyệt vời, tự nó đã giống như một bài thơ ngắn. Nhưng với tôi, câu hỏi ấy gợi lên sự ngưỡng mộ và trân trọng nhiều hơn là một câu trả lời cụ thể. Có thể đó là kiểu câu hỏi để ta sống cùng nó suốt đời, nhưng nó không hẳn là một câu hỏi thực tế cho công việc mang tính chiến lược.
Đừng hiểu lầm ý tôi. Là người có thực hành chiêm nghiệm, tôi rất yêu những câu hỏi kiểu này. Chúng cho tôi cơ hội nhìn lại đời mình; tôi có thể “sống cùng câu hỏi” theo cách mà Rilke từng gợi ý.
Nhưng trong một cuộc trò chuyện ở cuộc họp, hãy giữ câu hỏi thật đơn giản và để cả nhóm cùng đào sâu. Một trong những buổi World Café hay nhất tôi từng tổ chức là một tiến trình gồm ba vòng, với câu hỏi duy nhất: “Chúng ta đã đi được nửa chặng của retreat này. Vậy bây giờ chúng ta cần nói về điều gì?” Lần khác, trong một cộng đồng đang có xung đột gay gắt, tôi hỏi thẳng: “Rốt cuộc chuyện quái gì đang xảy ra vậy?” Những câu hỏi này đã mở ra một khoảng không gian nhỏ để những cuộc trò chuyện thật sự – vốn đã âm thầm diễn ra – có thể bước vào tiến trình chung. Câu hỏi thì đơn giản, những cuộc trò chuyện thì chất lượng.
Còn bạn thì sao?
Những suy ngẫm và nguyên tắc của riêng bạn khi tạo ra một câu hỏi tốt là gì?
Bài dịch phần 1 – Hiện diện
Tìm đọc bài viết gốc
Phần 1 – Hiện diện
Phần 2 – Có một câu hỏi tốt
bởi Lannah Nguyen | Th3 2, 2026 | Chia sẻ
Viết bởi Chris Corrigan
Dịch bởi Lannah Nguyễn
—
Lời người dịch:
“Nếu tôi không có bất cứ công cụ hay phương pháp nào, nhưng lại đang cần chủ trì một cuộc trò chuyện quan trọng, thì có một điều gì tôi có thể sử dụng?” – Tenneson Woolf
Là một người thực hành “Art of hosting” – nghệ thuật chủ trì và thu hoạch những cuộc trò chuyện có ý nghĩa – khi đọc thấy câu hỏi ở trên kia, tôi đã bị thu hút ngay lập tức, và thế là tôi lạc vào loạt bài viết của bác Chris corrigan ghi lại chia sẻ của bác Toke Moller về “Bảy trợ thủ nhỏ cho đối thoại và hành động”. Xin được dịch lại những chia sẻ hữu ích của bác và chia sẻ tới cộng đồng. Hy vọng những trợ thủ nhỏ này sẽ hỗ trợ cho hành trình chủ trì các cuộc trò chuyện quan trọng của mọi người.
Ghi chú: Bác Toke Moller, bác Chris Corrigan và bác Tenneson Woolf là những người tìm đường, những người thực hành lâu năm trong cộng đồng Art of Hosting trên thế giới.
Lannah
—
Chuyện là, người bạn của tôi, Tenneson Woolf, đã ngồi xuống với người thầy và người bạn của chúng tôi, Toke Møller, với tinh thần luôn đề cao sự giản đơn của mình, cậu ấy đã hỏi một câu rất thẳng thắn: “Toke, nếu tôi không có công cụ hay phương pháp nào, nhưng cần phải có một cuộc trò chuyện quan trọng, thì có MỘT điều gì tôi có thể sử dụng?
Toke suy nghĩ một lúc rồi nói: “Sự hiện diện. Chỉ cần cậu có mặt trọn vẹn trong khoảnh khắc đó. À, và hãy có một câu hỏi tốt… ờ… và còn nữa…” Tiếp sau đó là một danh sách ngắn gồm bảy điều, như những bí quyết nhỏ bỏ túi. Bất cứ khi nào cần dừng lại và chủ trì một cuộc trò chuyện, bạn đều có thể lấy ra dùng.
Trong vài tháng vừa qua tôi đã suy ngẫm về những trợ thủ nhỏ này. Chúng vừa là một cách rất dễ để bước vào thực hành Nghệ thuật Chủ trì (Art of Hosting), dù bạn sử dụng cho điều phối hay cho vai trò lãnh đạo. Và khi gần đây tôi dành thời gian suy nghĩ về cách giới thiệu những ý tưởng này trong các ngôn ngữ và các bối cảnh văn hóa khác nhau, tôi quay lại với sự giản dị của bảy công cụ cơ bản ban đầu, nhưng tôi mở từng công cụ ra và sử dụng chúng như một cách để suy ngẫm về việc thực hành của mình. Tôi nghĩ rằng những điều này có thể tạo nên một nền tảng rất tốt cho một dạng workshop điều phối cụ thể.
Vì vậy, tôi xin chia sẻ lại ở đây — được mở rộng hơn, cập nhật lại, và kèm theo một vài suy nghĩ mới. Đây sẽ là một chuỗi gồm bảy bài viết, mời bạn theo dõi và cùng tôi suy ngẫm.
Bảy trợ thủ nhỏ cho đối thoại và hành động: Phần 1 – Hiện diện
Khi đứng trước sự không chắc chắn, nhất là trong những tình huống phức tạp, điều khôn ngoan nhất ta có thể làm là dừng lại, giữ sự tĩnh lặng và mở rộng các giác quan để cảm nhận điều đang diễn ra. Đây vừa là một thực hành cho mỗi cá nhân, vừa là một thực hành chung của tập thể.
Với riêng tôi, điều đó có nghĩa là lắng nghe, quan sát, và nhận ra mình đang cảm thấy gì. Khi thật sự hiện diện, tôi bắt đầu cảm được tình huống. Sự hiện diện cho ta thời gian để kết nối những gì mình quan sát được với những điều mình biết là đúng. Nó cũng cho phép ta tò mò thêm một chút về những gì đang thấy, và tạm xếp những điều ấy vào nhóm “cần tìm hiểu sâu hơn”.
Là con người, chúng ta có xu hướng tìm kiếm những điều quen thuộc trước tiên, và khi bối cảnh trở nên bất định, ta cũng cần nhanh chóng nhận ra những điều xa lạ. Công việc khởi đầu của việc chủ trì những cuộc trò chuyện có ý nghĩa bắt đầu từ chính thực hành này: nhận ra điều lạ lẫm giữa một biển những thứ tưởng chừng rất hợp lý.
Không phải những gì ta đã biết khiến ta cảm thấy bất an. Chính những điều mới mẻ, khác thường – đôi khi dễ bị xem nhẹ – lại thu hút sự chú ý sâu sắc hơn của ta. Đó là một cảm giác chưa yên với hiện trạng, một sự thôi thúc âm thầm khiến ta muốn nhìn lại và đi sâu hơn.
Sự hiện diện cho phép chúng ta dừng lại trong vùng chưa biết một lúc và dành thời gian gọi tên nó: một không gian xa lạ. Điều này cũng cho phép chúng ta nhận diện những gì đang run rẩy, lo lắng, bối rối trong chính mình. Thế giới cảm xúc nội tâm của chúng ta có thể mang đến một tập hợp tín hiệu và cảnh báo đáng tin cậy, nhưng nếu không tĩnh lặng và yên tĩnh một chút, nó cũng có thể đưa ra những phản ứng rất không đáng tin cậy trước những tín hiệu đó.
Cũng như sự hiện diện là một thực hành quan trọng đối với mỗi cá nhân, thì đó cũng là điều cần được tập thể thực hành cùng nhau. Trước khi bắt đầu bất kỳ cuộc trò chuyện quan trọng nào, tôi luôn dành ra một khoảnh khắc để giúp mọi người thật sự có mặt với công việc chúng tôi sắp làm, tạo ra một sự chuyển tiếp rõ ràng giữa bối cảnh cũ và bối cảnh mới, và mời gọi mọi người bước trọn vẹn vào công việc đang diễn ra.Chúng tôi thường dành một chút thời gian im lặng để cùng suy ngẫm về công việc. Tôi tạo ra một ngưỡng nhất định và rõ ràng để bước qua trước khi chúng tôi bắt đầu.
Khi đối diện với những điều chưa chắc chắn, việc quay về với hiện tại giúp ta đặt ra câu hỏi: “Chuyện gì đang diễn ra?” Đây luôn là câu hỏi đầu tiên cần hỏi, để hướng sự chú ý của cả nhóm vào việc đang cần làm. Khi cùng nhau lắng nghe các câu trả lời và suy ngẫm quanh câu hỏi đó, ta cũng có thể nhìn lại xem những điều vừa nhận ra đang tác động đến cả nhóm như thế nào: chỗ nào chúng ta còn mong manh, dễ dao động trước tình huống; chỗ nào cần được nhắc nhở hay thách thức thêm; và chỗ nào chúng ta đang có đủ nguồn lực, sự rõ ràng và vững vàng.
Trở về với sự hiện diện trọn vẹn là công cụ đầu tiên cần dùng, và cũng là điều ta luôn có thể quay lại bất cứ lúc nào. Khi cuộc trò chuyện trở nên khó khăn, khi cảm xúc căng thẳng dâng cao, việc dành ra một khoảnh khắc hiện diện trong im lặng là một hành động tử tế.Sự im lặng đó giúp mỗi người quay vào bên trong, tự tìm ra sự sáng suốt của chính mình trong tình huống đang xảy ra. Nó cũng cho cơ thể có thời gian để xả bớt căng thẳng, để nhịp tim, hơi thở và các giác quan dần trở lại trạng thái bình thường. Với tôi, điều này đã nhiều lần cứu vãn những cuộc trò chuyện căng thẳng, và giúp tôi đối diện được với những tình huống dễ mất bình tĩnh, mất đi sự sáng suốt của mình.
Đón đọc phần 2 – Có một câu hỏi tốt.
Tìm đọc bài viết gốc Phần 1 – Hiện diện
